“ทำงานถึงไหนแล้ว” “จะไปไหนคะน้อง” “ทำไมมาทำงานเวลานี้” จะทำอะไรต้องรายงานทุกฝีก้าว เพื่อนร่วมงานคนไหนพูดว่าอะไร รู้ไปหมด!  ยังไม่พอ หัวหน้าพูดตักเตือนใครที รู้กันทั้งแผนก ถ้าพี่คนนี้รู้ น้องคนนี้ทราบ เอาเป็นว่าโลกรู้ด้วย เชื่อได้เลยว่าหลายคนคงเคยประสบพบเจอเหตุการณ์แบบนี้กันมาบ้างไม่มากก็น้อย บางคนก็เป็นนักสู้ บางคนก็ขอยอมไปตายเอาดาบหน้า ยกธงขาวลาออกจากบริษัทด้วยความพ่ายแพ้ แต่ไม่ว่ายังไงก็ตาม การเตรียมตัวให้พร้อมอาจจะเป็นทางเลือกที่ดีกว่า และวันนี้ เราจะมาชี้ช่องทางรับมือกับ 5 ประเภทของ Toxic People มนุษย์ศูนย์รวมความวายป่วงสุดจะเป็นพิษต่อชีวิต และจิตใจ เพื่อนำความสงบสุขในที่ทำงานกลับคืนมา    ความหมายของ Toxic People  มองไปตรงไหน จะอะไรก็ล้วนแล้วแต่ "เป็นพิษ" เพราะคำนี้ถูกนำใช้เพื่ออธิบายปัญหาสุขภาพ สังคม สัตว์ และสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่ขยะเป็นพิษไปจนถึง สถานที่ทำงานแบบเป็นพิษ เรียกได้ว่าเป็นคำยอดฮิต จนในปี 2018 ได้รับเลือกจากพจนานุกรมอ็อกซ์ฟอร์ดให้เป็นคำศัพท์แห่งปี 2018 (Oxford Word of the Year)  แน่นอนว่าบุคคลเป็นพิษ (Toxic People) ก็หมายถึง คนที่ไม่น่าอยู่ใกล้ ต่อต้านตรรกะที่ถูกต้อง มีความสุขกับชีวิต โดยไม่รู้ตัวว่าการกระทำของตัวเองนั้นส่งผลกระทบด้านลบที่พวกเขามีต่อคนรอบข้าง บุคคลบางคนมีพฤติกรรมเป็นพิษ คือ อยากเด่นและชอบทับถมคนอื่น เอาแต่ใจตัวเอง ความต้องการมากมายจนเอาใจไม่ไหว ชักใยควบคุม บงการผู้อื่นอย่างแนบเนียนด้วยการใช้คนรอบข้าง หรือพฤติกรรมของพวกเขามักจะเป็นอันตรายต่อร่างกาย และจิตใจผู้คนรอบข้าง ซึ่งพฤติกรรมของบุคคลเป็นพิษเหล่านี้ อาจแสดงออกมาจากความรู้สึกภาคภูมิใจในตัวเองที่ต่ำ และปัญหาสุขภาพจิต เช่น โรคหลงตัวเอง (Narcissistic Personality Disorder หรือ NPD) การบาดเจ็บในวัยเด็ก หรือปัญหาส่วนตัวอื่นๆ  นอกจากนี้ บุคคลเป็นพิษดูบางคนก็ไม่ได้แสดงออกว่าตัวเองนั้นไม่น่าคบหาอย่างชัดเจน หรือไม่ได้ใช้ความรุนแรง แต่การกระทำ และคำพูดของบุคคลเป็นพิษกลุ่มนี้ กลับทำให้คนใกล้ตัวสงสัยในคุณค่าของตัวเอง จนยากจะมีความสุขกับชีวิตได้ พอจะถอยห่าง ก็ยังถูกทำร้ายจิตใจถึงขั้นสูญเสียความมั่นใจ และความเคารพตัวเอง เพราะถูกทำให้คิดซ้ำๆ ว่าสมควรโดน เพราะตัวเองนั้นไม่ดีพอ หรือไม่มีค่าให้ใส่ใจความรู้สึก   สัญญาณบ่งบอกว่าเรากำลังเจอกับ Toxic People? Barrie Sueskind นักจิตวิทยาบำบัดที่เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ชื่อดัง ในเมืองลอสแอนเจลิส ประเทศสหรัฐอเมริกา ระบุว่าสัญญาณสำคัญของ “Toxic People (บุคคลเป็นพิษ)” จะประกอบไปด้วย - พวกเขาจะหมกมุ่นกับตัวเอง หรือเอาแต่ใจตัวเอง ไม่สนใจคนอื่น - เป็นมนุษย์ชอบควบคุม บงการคนอื่น และมีการล่วงละเมิดคนอื่นในทางอารมณ์ และจิตใจ - พวกเขาไม่ซื่อสัตย์ และชอบหลอกลวงผู้อื่น - ยากที่จะเห็นอกเห็นใจผู้อื่น - พฤติกรรมในการทำงาน ในการมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นมีแนวโน้มที่จะสร้างดราม่า หรือความขัดแย้ง มากกว่าจะได้งานตามปกติ   8 Checklist ช่วยเช็คว่าเรากำลังเจอกับพวกบุคคลเป็นพิษ! การจะรู้ได้ว่าชีวิตของเรากำลังเจอ "บุคคลเป็นพิษ" อาจระบุว่าพวกเขาทำให้ “เรารู้สึกอย่างไร” มากกว่าสิ่งที่พวกเขา “ทำ” หรือว่า “พูด” ออกมา เราอาจจะมีอาการ และรู้สึก ดังต่อไปนี้:  
  1. สับสนและไม่มั่นใจในตัวเอง
  2. คุยงานจบ แต่คนไม่จบ เพราะรู้สึกหมดแรง โกรธ หรือวิตกกังวลอย่างหนักหลังคุย
  3. รู้สึกแย่ และวิตกกังวลในเรื่องเกี่ยวกับตัวเอง
  4. รู้สึกว่าต้องช่วยพวกเขาต่อเนื่อง ห้ามหยุดคิดเรื่องของพวกเขา
  5. เหมือนถูกล้ำเส้นตลอดเวลา 
  6. รู้สึกผิดที่พูดจะตอบว่า “ไม่” หรือรู้สึกว่าพวกเขาจะไม่ยอมรับคำตอบที่มีว่า “ไม่ทำ” “ไม่โอเค” “อย่า” ทำให้ต้องยอมตลอด
  7. รู้สึกเหมือนกำลังเล่นกับไฟ หรือเสี่ยงอันตราย เมื่อใกล้ตัวพวกเขา
  8. ถูกบังคับให้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เพื่อปรับตัวอยู่บ่อยครั้งจนเริ่มไม่เป็นตัวเอง
  5 ประเภท Toxic People บุคคลเป็นพิษต่อชีวิตและจิตใจ และวิธีรับมือ
  • นักวิจารณ์ท่านหนึ่ง 
อยากมีความก้าวหน้า หากขาดคนวิจารณ์ ก็อาจไม่เกิดการพัฒนา แต่ในที่ทำงาน หากมีเพื่อนร่วมงานที่ชอบวิจารณ์เราแบบไม่สร้างสรรค์ ชอบแซะ ชอบดูถูก ชอบกระแนะกระแหน ความผิดตัวเองไม่เคยเห็น พอคนอื่นทำผิดปุ๊บรู้ทันที แน่นอนว่าเรื่องอย่างนี้ก็ต้องส่งผลกระทบต่อบรรยากาศที่ทำงาน ผลงาน และการทำงานเป็นทีมได้ เพื่อนร่วมงานประเภทนี้มักหมกมุ่นอยู่กับปัญหาที่เกิดขึ้น และไม่ค่อยเสนอทางแก้ไขจนอาจทำให้เราไม่มีความสุขกับงานของมากขึ้น เพราะมีความคิดเชิงลบก็เข้ามากวนใจของเราเรื่อยๆ เมื่อเวลาผ่านไป แม้ว่าเราจะสนุกกับงาน แต่ถ้าหากมีเพื่อนร่วมงานที่มักชอบวิจารณ์ความผิดพลาดของเราอยู่เสมอ อาจจะทำให้เรารู้สึกไม่มั่นใจ ไม่สบายใจ รู้สึกตัวเองไม่มีค่า ทำอะไรก็ผิดไปหมด เมื่อเพื่อนร่วมงานไม่เคยหยุดวิจารณ์ เจอบ่อยๆ ก็ทำเอาเหนื่อยกายลามไปถึงเหนื่อยใจเหมือนกันนะ  วิธีรับมือเบื้องต้น การรับมือกับคนประเภทนี้ เราอาจจะต้องลองเป็น “คนจริง” กล้าเสนอความเห็นที่ตรงกันข้าม สนุกกับการวิจารณ์นั้นจริงๆ" หากเราไม่ทำตามคำบ่น คำว่าของพวกเขา เพื่อนร่วมงานที่เข้าใจยากคนนี้อาจจะเบื่อและหันไปหาคนต่อไป ถ้าหากการโต้ตอบดังกล่าวไม่ใช่คำตอบ สันติอาจจะเป็นทางออกของเรา ลองมาจดจ่ออยู่กับเป้าหมาย และผลงานของตัวเองก็อาจเป็นประโยชน์มากกว่า แทนที่จะปล่อยให้คำพูดของบุคคลเป็นพิษประเภทนี้มาทำร้ายเรา พยายามสงบสติอารมณ์ และคงความเป็นมืออาชีพในการโต้ตอบกลับไป นอกจากนี้เราควรพยายามเข้าหา หรือขอความคิดเห็นที่สร้างสรรค์จากเพื่อนร่วมงาน หรือหัวหน้างานที่เชื่อถือได้ ก็จะได้รับการวิจารณ์อย่างสร้างสรรค์ที่ทำให้เห็นมุมมองที่แตกต่างออกไป เสริมมุมมองใหม่ให้มองเห็นด้านที่เรานึกไม่ถึงมากกว่าจะหวังพึ่งพานักวิจารณ์ท่านหนึ่งคนนั้น   
  • ดราม่าควีน (Drama Queen) เพื่อนร่วมงาน เอกการละคร
งานหนักไม่เคยจะว่า แต่ถ้าเจอคนดราม่าบ่อยๆ คงต้องขอบาย! ดราม่าควีน คือ บุคคลเป็นพิษผู้ขาดความรู้สามารถ และจรรยาบรรณในการทำงานด้วยการสร้างมวลอารมณ์คุกรุ่น ในเรื่องเล็กน้อยจนแทบจะไร้สาระ เช่น เขาหรือเธอบ่นเกี่ยวกับรายละเอียดเล็กน้อย อย่างสีฟ้อนท์ หรือการเว้นบรรทัดในรายงานของเรา ชอบบ่นว่าช่วงนี้งานเยอะ ยุ่งจนไม่มีเวลาอยู่กับครอบครัว แม้กระทั่งบ่นเรื่องแอร์ในห้องร้อนเกินไปจนทำงานไม่ไหว แถมยังชอบรับบทเป็น ‘นางเอกเจ้าน้ำตา’ เพื่อเรียกคะแนนสงสารจากคนอื่น ในบางครั้งก็ทำให้เราเสียพลังงานมากเกินไป เพราะไม่ว่าใครที่ได้ทำงานกับดราม่าควีน ก็ต้องมีช่วงเวลาที่หนักอกหนักใจทั้งสิ้น สำหรับพนักงานที่มีหัวหน้าเป็น ดราม่าควีน ก็ต้องคอยรองรับอารมณ์จนไม่เป็นอันทำการทำงาน ส่วนหัวหน้าที่มีลูกทีมเป็นบุคคลเป็นพิษชนิดราม่าควีน ก็ต้องควบคุมการทำงานของทีมไม่ให้เสียระบบเพราะความดราม่า เจ้าน้ำตานี้อีกด้วย   วิธีรับมือเบื้องต้น จริงอยู่ที่ว่าเราไม่สามารถควบคุมทุกสิ่งที่เกิดขึ้นในที่ทำงาน แต่เราสามารถควบคุมวิธีจัดการกับมันได้ตลอดเวลา เราไม่จำเป็นต้องรับบทเป็นดราม่าควีนในชีวิตตัวเอง และไม่ต้องทนทุกข์ทรมานกับดราม่าควีน ดังนั้นการรับมือกับคนประเภทนี้ ถ้าหากหลีกเลี่ยงได้ก็คงจะต้องหนีไปให้ไกล แต่ถ้าทำไม่ได้ ก็อาจจะต้องมาถึงกระบวนการทำความเข้าใจว่าเหล่าบุคคลเป็นพิษเอกการละครนี้กำลังพยายามดราม่าเพื่อชดเชยอะไรบางอย่าง เช่น กลบเกลื่อนการขาดความรู้ในหัวข้อใดหัวข้อหนึ่ง ขาดทักษะที่จำเป็นสำหรับงานที่ดูแลอยู่ ขาดทักษะความเป็นผู้นำ ทักษะการสื่อสารที่ไม่ดี และกำลังสับสน วิธีที่ดีที่สุดคือต้องเข้าใจปัญหา รวมทั้งระบุต้นตอของปัญหาอย่างมีเหตุผล รวมทั้งนำมันมาเปิดเผยต่อที่ประชุม หนึ่งในเหตุผลที่ดราม่าควีนยังคงอยู่รอด และมักจะประสบความสำเร็จในการเป็นพิษต่อบุคคลอื่นๆ ที่ทำงาน ก็เพราะไม่มีใครตำหนิพฤติกรรมของพวกเขาเลย หากเป็นจังหวะและเวลาที่เหมาะสมแล้ว การสนทนากับที่ประชุมอย่างมีเหตุผล และตรรกะที่ดีในที่สาธารณะอาจแก้ไขปัญหานี้ได้   
  • มีอะไรไม่พูดต่อหน้า แต่เรื่องชอบนินทา ขอบอกว่าเก่งไม่ไหว
บุคคลเป็นพิษประเภทนี้มักมีส่วนร่วมในการนินทา เป็นแกนนำตั้งวงนินทา และกระจายข่าวลือทั้งถูก หรือผิดเกี่ยวกับผู้อื่น คนที่ชอบนินทาคนอื่น โดยที่ไม่คิดไตร่ตรองข้อเท็จจริงให้ดีก่อน สิ่งนี้กัดกร่อนวัฒนธรรมความไว้วางใจในที่ทำงานอย่างหนัก รวมทั้งอาจทำให้คนที่ถูกนินทาเสียศูนย์ ไม่มีความมั่นใจในตัวเอง กลัวที่จะแสดงความคิดเห็น หรือเป็นตัวของตัวเอง และที่ร้ายที่สุด ก็คือ เกิดการเมืองเลือกข้างในที่ทำงานที่อาจนำไปสู่การแทงข้างหลังกันจนงานไม่มีประสิทธิภาพได้    วิธีรับมือเบื้องต้น ดังคำประพันธ์จากสุนทรภู่ ในเรื่องพระอภัยมณี ที่ว่า    “อันนินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดมากรีดหิน แม้องค์พระปฏิมายังราคิน คนเดินดินหรือจะสิ้นคนนินทา”     จากข้างต้น ก็เป็นข้อเท็จจริงว่าจิตสำนึก ทัศนคติ ความคิดของคนเราไม่เหมือนกัน การทำงาน เป็นความรับผิดชอบในหน้าที่ของตัวเองให้ดีที่สุด และคำว่าดีที่สุด ก็ต้องมีทั้งคนที่ชอบ และคนที่ไม่ชอบ ถ้าหากเรารู้ว่าในสิ่งที่พวกเขานินทาคือเรื่องจริง เราก็ควรแก้ไข แต่เมื่อต้องรับมือกับบุคคลที่เป็นพิษที่มีอะไรไม่พูดต่อหน้า แต่เรื่องชอบนินทา ปล่อยข่าวลือหรือเรื่องซุบซิบขอบอกว่าเก่งไม่ไหว สิ่งสำคัญในการรับมือบุคคลประเภทนี้ คือ เราต้องหลีกเลี่ยงการพูดคุยเชิงลบเช่นนี้ ต้องพยายามไม่ไปเข้าร่วมด้วยช่วยพวกเขาคาดเดาไปต่างๆ นานา ให้มุ่งเน้นไปที่การสร้างความสัมพันธ์เชิงบวกกับเพื่อนร่วมงานคนอื่น และเราอาจจะต้องลองเปลี่ยนเรื่อง หรือลองขอให้เพื่อนร่วมงานคนนั้นพูดอย่างสุภาพ ให้ความเคารพ และความไว้วางใจซึ่งกันและกันได้  หรือหากเรากำลังรับมือกับผู้ที่ชอบการนินทาจนเป็นนิสัย เราจะต้องตรงไปตรงมา ปฏิเสธการร่วมวงนินทาของด้วยวิธีที่ไม่เน้นการเผชิญหน้า และขอร้องอย่างสุภาพแต่หนักแน่นว่าไม่ให้พูดถึงเรา หรือใครก็ตามในทางที่ไม่ดี  
  • จอมบงการ
บุคคลเป็นพิษประเภทจอมบงการ คือ ผู้ที่ชอบบิดเบือน เปลี่ยนแปลงการกระทำหรือพฤติกรรมของผู้อื่นด้วยการบงการเจ้ากี้เจ้าการให้คนนั้นคนนี้ทำตามตลอด ใช้คำหลอกลวงหรือกลวิธีแสนจะลับๆ ล่อๆ มากกว่าจะใช้การโน้มน้าวใจ หรือความเคารพกันในการทำงาน และบางครั้งพวกเขาก็แสดงโดยใช้ภาษา และอวัจนภาษาที่ไม่เหมาะสม คนเป็นพิษประเภทนี้อาจแสดงลักษณะหลงตัวเอง เช่น เย่อหยิ่ง ขาดความเห็นอกเห็นใจ พวกเขาอาจจัดลำดับความสำคัญของความต้องการ และหน้าที่ของตัวเองเหนือผู้อื่น เพราะคาดหวังจะได้รับการปฏิบัติเป็นพิเศษ  นอกจากนี้พฤติกรรมของจอมบงการ ที่ชอบออกคำสั่งอาจเป็นอาการหนึ่งของ “โรคหลงตัวเอง” (Narcissistic Personality Disorder หรือ Narcissism) จอมบงการที่เป็นโรคนี้ก็จะมีอาการอย่างอื่นร่วมด้วย เช่น ชอบคิดถึงแต่เรื่องของตัวเอง ชอบพูดถึงแต่เรื่องตัวเอง คิดว่าตัวเองเป็นคนสำคัญที่สุดของโลก คิดว่าตัวเองเป็นคนเก่ง เอาแต่ใจตัวเองไม่ค่อยใส่ใจความรู้สึกของคนรอบข้าง ต้องการมีอำนาจ ไม่ค่อยยอมรับความผิดของตัวเอง และเขาจะรู้สึกว่าตัวเองเหนือกว่าคนอื่นอยู่เสมอ    วิธีรับมือเบื้องต้น  เมื่อต้องรับมือกับบุคคลที่เป็นพิษแบบนี้ สิ่งสำคัญคือต้องสงบสติอารมณ์และหลีกเลี่ยงการทำให้สถานการณ์บานปลาย ไม่ว่าคนๆ นั้นจะพยายามโน้มน้าวใจ หรือทำให้เราเกิดความรู้สึกด้านลบ เช่น ความโกรธ ความรู้สึกผิด หรือความวิตกกังวล ที่เราเป็นอยู่ไม่ใช่สิ่งที่เราต้องแบกรับ  ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหนเราก็มีสิทธิที่จะเจอคนชอบออกคำสั่งอยู่เสมอ ถ้าอยู่ในภาวะเลี่ยงได้เราก็จะเลี่ยง แต่บางครั้งถ้ายากจะหลบหนี อย่างเช่น หัวหน้าทีมกับลูกน้อง เราต้องยอมรับว่าเราไม่มีสิทธิที่จะไปเปลี่ยนแปลงใคร ถ้าเขาไม่อยากเปลี่ยนความเจ้ากี้เจ้าการของเขาด้วยตัวเอง ถึงแม้ว่าบุคคลที่เป็นพิษเหล่านี้พยายามบงการ หรือควบคุมเรา หรือผู้อื่น สิ่งสำคัญ คือ เราต้องกำหนดขอบเขตที่ชัดเจนว่าเขาสามารถทำอะไรได้ ทำอะไรกับงาน และชีวิตของเราได้บ้าง และยืนหยัดในความเชื่อมั่นที่ถูกต้องของเรา อย่ากลัวที่จะพูด และขอความช่วยเหลือจากเพื่อนร่วมงานหรือหัวหน้างานคนอื่นๆ หากจำเป็น   
  • นักโยนงานมืออาชีพ
เหมือนว่าปัญหาการเป็นที่รักของรุ่นพี่ และหัวหน้าที่ทำงานเหลือเกิน จนโดนทำงานเยอะกว่าคนอื่นจะมีอยู่ในทุกที่ทำงาน เพราะไม่ว่าใครก็รักเรา จนโยนงานมาให้ทำเยอะแยะไปหมด ในตอนแรกทำงานเยอะ ก็อาจจะท้าทายความสามารถ ทำไปเพื่อพิสูจน์ตัวเอง หลังๆ นี่งานมันชักจะล้นจนเกินที่ตกลงกันไว้ ทำดีไปก็ไม่เห็นจะได้ประสบการณ์อะไรเพิ่มขึ้นเลย จนเริ่มคิดว่างานที่เราทำนั้นไม่คุ้มกับเงินเดือนแล้ว    วิธีรับมือเบื้องต้น  เมื่อต้องรับมือกับบุคคลที่เป็นพิษแบบนี้ อย่าเพิ่งโมโหจนเหวี่ยงวีนไปเสียก่อน แม้ว่าบางครั้งเพื่อนร่วมงานของเราจะเป็นบุคคลเป็นพิษเช่นนั้นจริงๆ หากหลีกเลี่ยงได้ก็ควรหลีกเลี่ยง ไม่ควรโต้ตอบเขาด้วยถ้อยคำ หรือแสดงออกทางอารมณ์ที่รุนแรง การเลือกที่จะไม่โต้ตอบน่าจะเป็นทางออกที่ดีที่สุด อย่างน้อยเราก็ไม่ต้องถูกมองในแง่ลบ สิ่งที่เราควรจะทำ คือการถอยห่างออกมาก่อน เพื่อไม่ทำให้สถานการณ์เลวร้ายมากยิ่งขึ้น  หากปัญหาความขัดแย้งควรมาถึงจุดสิ้นสุดแล้ว เราก็ควรจะเปิดใจพูดคุยกับเพื่อนร่วมงาน แต่ควรพูดเมื่อเราไม่อยู่ในอารมณ์โกรธแล้วพูดคุยกันด้วยเหตุผล เราควรจะคำนึงเรื่องงานเป็นหลัก เมื่อต้องการจะเคลียร์ปัญหา เราควรพูดอย่างตรงไปตรงมาไปว่าพฤติกรรมการโยนงานทำให้ไม่สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างไร และอย่าลังเล เมื่อสถานการณ์มาถึงจุดที่ต้องการความช่วยเหลือ เราจึงต้องขอให้หัวหน้าช่วยตักเตือนเพื่อนร่วมงานที่กำลังสร้างความเดือดร้อนแก่เรา   พฤติกรรมของบุคคลเป็นพิษที่เข้าใจยาก ทั้ง 5 ประเภทนี้ ไม่ใช่ความผิดของเราเลย อย่าไปเสียเวลาวิตกกังวล มัวปล่อยให้คนเหล่านี้รบกวนการทำงานและเป้าหมายชีวิตอีกต่อไป จะเห็นว่า โดยรวมแล้ว กุญแจสำคัญในการรับมือกับบุคคลเป็นพิษ คือ การมุ่งเน้นไปที่การปรับทัศนคติของเรา และเปลี่ยนแปลงปฏิสัมพันธ์กับบุคคลเป็นพิษเหล่านั้นนั่นเอง จริงอยู่ที่เราเปลี่ยนใครในโลกนี้ไม่ได้ แต่แทนที่จะอดทนอยู่กับการมองโลกในแง่ลบ หรือดราม่าที่ไม่มีวันจบของพวกเขา ลองเปลี่ยนทัศนคติของเรา เข้าไปขอความช่วยเหลือจากเพื่อนร่วมงาน และหัวหน้างานที่สามารถเชื่อถือได้ รวมทั้งต้องแน่วแน่ อย่าลังเลที่จะปกป้องความสุขในการทำงานของเรา