การประคบร้อนและประคบเย็นมีหลักการที่ต่างกันอย่างชัดเจน โดยการเลือกใช้วิธีที่ถูกต้องจะช่วยบรรเทาอาการปวดและฟื้นตัวได้ดีขึ้น สามารถแยกแยะได้ดังนี้
.
ประคบเย็น (Cold Compress)
หลักการทํางาน: ความเย็นจะทําให้หลอดเลือดหดตัว ช่วยลดการไหลเวียนของเลือดบริเวณนั้น ทําให้เลือดออกน้อยลง และลดการบวม อักเสบ
ใช้เมื่อไหร่: เหมาะสําหรับ การบาดเจ็บแบบเฉียบพลัน ที่เพิ่งเกิดขึ้นภายใน 24-48 ชั่วโมงแรก และมีอาการปวด บวม แดง ร้อน ร่วมด้วย
ตัวอย่างอาการ:
ข้อเท้าแพลง ข้อเคล็ด
รอยฟกช้ําจากการกระแทก
บาดเจ็บจากการเล่นกีฬา
ปวดศีรษะ
มีไข้สูง
เลือดกําเดาไหล
ปวดฟัน
วิธีใช้: ใช้ถุงน้ําแข็ง หรือเจลประคบเย็น ห่อด้วยผ้าขนหนูบางๆ เพื่อไม่ให้สัมผัสผิวหนังโดยตรง ประคบนานครั้งละ 15-20 นาที วันละ 2-3 ครั้ง
.
ประคบร้อน (Hot Compress)
หลักการทํางาน: ความร้อนจะทําให้หลอดเลือดขยายตัว เพิ่มการไหลเวียนของเลือดบริเวณนั้น ทําให้กล้ามเนื้อคลายตัว ลดอาการตึง และบรรเทาอาการปวด
ใช้เมื่อไหร่: เหมาะสําหรับ อาการปวดเมื่อยเรื้อรัง หรืออาการปวดที่ไม่ได้เกิดจากการอักเสบเฉียบพลัน และควรใช้หลังจากเกิดการบาดเจ็บไปแล้วเกิน 48 ชั่วโมง
ตัวอย่างอาการ:
ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
ปวดคอ บ่า ไหล่ (Office Syndrome)
ปวดหลัง
ตะคริว
ปวดประจําเดือน
อาการตึงบริเวณข้อต่างๆ
วิธีใช้: ใช้ถุงน้ําร้อน หรือแผ่นประคบร้อน ห่อด้วยผ้าขนหนูบางๆ ประคบนานครั้งละ 15-20 นาที วันละ 2-3 ครั้ง
.
ข้อควรระวังสําคัญ:
ไม่ควรประคบร้อนบริเวณที่มีอาการบวม แดง หรือมีแผลเปิด เพราะจะยิ่งทําให้อาการอักเสบแย่ลง
ไม่ควรประคบโดยตรงบนผิวหนัง ไม่ว่าจะเป็นร้อนหรือเย็น เพื่อป้องกันการบาดเจ็บจากอุณหภูมิที่สูงหรือต่ําเกินไป
ผู้ป่วยที่มีโรคประจําตัว เช่น เบาหวาน หรือผู้ที่ระบบการไหลเวียนโลหิตบกพร่อง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนการประคบ
